Hemen hepimiz, satın aldığımız bir ürünün birkaç yıl içinde bozulduğuna tanık olmuşuzdur.
Tamir ettirme yoluna gitsek de tamir parası yenisini almaya neredeyse denk gelir.
Zorunlu bir ihtiyaçsa elbette gidip yenisini alırız.
Oysa eskiden aldığımız bir ürünü uzun yıllar kullanabiliyorduk.
Peki bugün neden böyle?
Bu bir ‘satış stratejisi’ olduğu için..
Adına da ‘planlı eskitme’ ya da ‘planlı eskime’ deniyor..
Özellikle elektronik cihazlar, teknoloji ürünleri, kıyafet ve son yıllarda beyaz eşyada uygulanıyor.
Nedir bu planlı eskitme peki?
Farklı kaynaklardan üç ayrı tanım aktarayım sizlere.
“Planlı eskime veya planlı eskitme, endüstriyel tasarımda bir ürünün belli bir süre sonra eskiyerek veya işlevsiz hale gelerek sınırlı bir kullanım ömrüne sahip olmasını tasarlamak ya da planlamaktır.”
“Planlı eskime ya da eskitme, insanların sürekli olarak satın almalarını sağlamak için ürünlerin sabit bir yaşam süresi içinde bozulacak biçimde üretilmesine verilen isimdir.”
“Planlı eskitme, ürünlerin kullanım ömrünü kısaltır ve bunların erken değiştirilmesini teşvik eder.”
Yani planlı eskitme ile üretici kazancını katlarken tüketici sürekli satın almaya itiliyor.
Her şey 1900’lerin başlarında ampulle başlıyor ama günümüzde hemen her alanda uygulanıyor.
Tüm dünyayı saran tüketim çılgınlığının ana nedenlerinden biri.
İki-üç yılda bir cep telefonu değiştirmek, 5-6 yılda bir bilgisayarı yenilemek artık olağan hale geldi.
Son 15-20 yıldır beyaz eşyada da aynı şeyi yaşıyoruz.
Aldığımız bir buzdolabı, çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, televizyon, mobilya hatta elektrikli süpürge birkaç yıl içinde bozuluyor artık.
Annelerimizin, babalarımızın aldığı, bizi büyüten o buzdolapları, televizyonlar, çamaşır makineleri yok artık.
Beş-on yıl içinde bozuluyorlar.
Bazılarının tamiri de mümkün olmuyor ya da çok pahalı; çünkü üretilirken öyle tasarlanıyor.
Ne olacak peki?
Gidip yenisini almak zorunda kalıyor insanlar.
Üretici kazancını katlarken tüketicinin ekonomisinde kocaman bir delik daha açılıyor.
